Վարձով ապրողը կարող է օրենքով անօթևան ճանաչվել. ի՞նչ է փոխվել օրենքում

«Անօթևան» բառը կենցաղում կապվում է փողոցում ապրելու հետ։ Օրենքում այն այլ բան է նշանակում, և 2026 թվականի օգոստոսի 3-ից այդ իմաստը փոխվել է մեկ բառի ավելացմամբ, որի հետևանքով բնակարան վարձակալողն այլևս կարող է ընկնել այս հասկացության շրջանակի մեջ։

Ինչպես տեղեկացնում է Iravaban.net-ը, փոփոխությունը կատարվել է 2026 թվականի հուլիսի 3-ի ՀՕ-354-Ն օրենքով, որը պաշտոնապես հրապարակվել է հուլիսի 24-ին և ուժի մեջ է մտել հրապարակման օրվան հաջորդող տասներորդ օրը՝ 2026 թվականի օգոստոսի 3-ից։ Փոփոխվել է «Սոցիալական աջակցության մասին» 2024 թվականի հոկտեմբերի 24-ի ՀՕ-414-Ն օրենքը։

Ի՞նչ էր և ի՞նչ դարձավ

ՀՕ-354-Ն օրենքի 1-ին հոդվածով «Սոցիալական աջակցության մասին» օրենքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետից հանվել են «ժամանակավոր օթևանում կամ բնակության համար չնախատեսված օբյեկտներում բնակվող,» բառերը, իսկ «օգտագործման» բառից առաջ ավելացվել է «անհատույց» բառը։

Արդյունքում գործող սահմանումն այսպիսին է. անօթևան է սեփականության կամ անհատույց օգտագործման իրավունքով բնակելի տարածություն չունեցող և կացարանով ապահովելու համար դիմելու ու այն տրամադրելու պահին նախորդող երեք տարիների ընթացքում սեփականության իրավունքով իրեն պատկանող բնակելի տարածությունը չօտարած անձ կամ ընտանիք, որն իր կացարանի խնդիրն ինքնուրույն լուծելու հնարավորություն չունի։

Ինչո՞ւ է մեկ բառը վճռորոշ

Մինչ այդ սահմանումը խոսում էր պարզապես «օգտագործման իրավունքով» բնակելի տարածության մասին։ Վարձակալությունը քաղաքացիական իրավունքում հատուցելի օգտագործում է, բայց այն օգտագործման իրավունք է, ուստի նախկին ձևակերպման տակ վարձակալողը կարող էր դիտվել որպես բնակելի տարածություն ունեցող և դուրս մնալ անօթևանի կարգավիճակից։

«Անհատույց» բառի ավելացումով շրջանակը նեղացել է. այժմ հաշվի է առնվում միայն այն օգտագործման իրավունքը, որը հատուցում չի ենթադրում։ Բնակարան վարձակալողը, որը վարձավճար է վճարում, այդ սահմանման իմաստով անհատույց օգտագործման իրավունքով բնակելի տարածություն չունի։

Ի՞նչ է սա տալիս գործնականում

Անօթևանի կարգավիճակն ինքնին արտոնություն չէ։ Այն նշանակություն ունի «Սոցիալական աջակցության մասին» օրենքի 25-րդ հոդվածի համար, որի 2-րդ մասով կացարանով ապահովումն անօթևան, որոշակի բնակության վայր չունեցող կամ հրատապ արձագանք պահանջող իրավիճակներում հայտնված, ինչպես նաև Կառավարության որոշմամբ սահմանված այլ անձի կամ ընտանիքի համար նախատեսված սոցիալական ծառայություն է։

25-րդ հոդվածի 3-րդ մասով կացարանով ապահովում է համարվում ութ եղանակ՝ բնակարանի վարձակալության վարձավճարի ամբողջական կամ մասնակի հատուցումը, սոցիալական բնակարանային ֆոնդից կացարանի տրամադրումը պայմանագրային հիմունքներով, կացարանի ընթացիկ վերանորոգման կամ հարմարեցման աշխատանքների կատարումը կամ ծախսերի հատուցումը, բնակարանի գնման վկայագրով ֆինանսական աջակցությունը, արտոնյալ պայմաններով հիփոթեքային վարկը, ժամանակավոր օթևանում կացարանի տրամադրումը, նվիրաբերությունը և գիշերակացի ապահովումը։

Երկրորդ փոփոխությունը՝ սոցիալական բնակարանի պայմանագիրը

ՀՕ-354-Ն օրենքի 11-րդ հոդվածով նոր խմբագրությամբ է շարադրվել 25-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետը։ Այժմ սոցիալական բնակարանային ֆոնդից կացարանը տրամադրվում է պայմանագրային հիմունքներով երկու տարբերակով՝ անհատույց՝ որոշակի ժամկետով կամ անժամկետ, և որոշակի գումարի դիմաց՝ նույնպես որոշակի ժամկետով կամ անժամկետ։

Նույն հոդվածի 5-րդ մասով գործում է կանոն, ըստ որի Կառավարության սահմանած դեպքերում և կարգով պետական լիազոր մարմինն իրավասու է անձին կամ ընտանիքին կացարանով ապահովել արտահերթ կարգով։

Ի՞նչ եղավ ժամանակավոր օթևանում ապրողների հետ

Այս հարցը կարևոր է, քանի որ սահմանումից հանվեցին հենց նրանց վերաբերող բառերը։ Նրանք իրավական պաշտպանությունից դուրս չեն մնացել. օրենքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի 14-րդ կետով գործում է առանձին հասկացություն՝ որոշակի բնակության վայր չունեցող, այսինքն՝ իր կամքից անկախ հանգամանքներում որոշակի բնակության վայր չունեցող անձ կամ ընտանիք, որն իր կացարանի խնդիրն ինքնուրույն լուծելու հնարավորություն չունի, ընդ որում՝ անկախ սեփականության իրավունքով բնակելի տարածություն ունենալու հանգամանքից։ Իսկ 25-ր  հոդվածի 2-րդ մասով այս կատեգորիան նույնպես կացարանով ապահովման շահառու է։

Կարևոր է իմանալ. սահմանումը դեռ ամեն ինչ չէ

Օրենքի սահմանումը միայն մուտքի դուռն է։ Կոնկրետ պայմանները՝ ո՞վ, ի՞նչ չափանիշներով և ի՞նչ ժամկետով է ստանում կացարան, սահմանված են 25-րդ հոդվածի 6-րդ մասով նախատեսված կառավարության որոշմամբ։ Այն ընդունվել է 2026 թվականի հուլիսի 9-ին՝ N 1029-Ն, և ուժի մեջ է մտել 2026 թվականի հուլիսի 16-ից, այսինքն՝ օրենքի փոփոխությունից ավելի վաղ։

Այդ որոշման N 1 հավելվածի 7-րդ կետով անօթևան անձինք կացարանով ապահովվում են, եթե ընտանիքի բոլոր անդամները Հայաստանում չունեն սեփականության կամ օգտագործման իրավունքով բնակելի տարածություն, եթե վերջին երեք տարիների ընթացքում ընտանիքի որևէ անդամ չի օտարել իրեն պատկանող բնակելի տարածությունը, եթե ընտանիքը հաշվառված է անապահովության գնահատման համակարգում համապատասխան պայմաններով, և եթե ընտանիքը դասվում է որոշմամբ սահմանված սոցիալական խմբերից որևէ մեկին։ 

Առանձին ուշադրության արժանի ճշգրտում

Նախագծի փուլում  առաջարկվող կարգավորմամբ հուլիսի 1-ից վարձակալած բնակարանում ապրող անձը կամ ընտանիքը կարող է համարվել անօթևան։ Ընդունված օրենքը հասել է նույն արդյունքին, բայց այլ ճանապարհով և այլ ժամկետով. ոչ թե սահմանման ընդլայնմամբ, այլ «անհատույց» բառի ավելացմամբ, և ոչ թե հուլիսի 1-ից, այլ օգոստոսի 3-ից։

Ամփոփում

Ամփոփելով՝ պետք է նշել, որ 2026 թվականի օգոստոսի 3-ից գործող խմբագրությամբ անօթևան է համարվում սեփականության կամ անհատույց օգտագործման իրավունքով բնակելի տարածություն չունեցող և դիմելու ու կացարանը տրամադրելու պահին նախորդող երեք տարիների ընթացքում իրեն պատկանող բնակելի տարածությունը չօտարած անձը կամ ընտանիքը, որն իր կացարանի խնդիրն ինքնուրույն լուծելու հնարավորություն չունի, ընդ որում «անհատույց» բառի ավելացման հետևանքով վարձակալությամբ բնակվողն այլևս չի դիտվում որպես բնակելի տարածություն ունեցող, ժամանակավոր օթևանում բնակվողները սահմանումից հանվել են, բայց մնում են «որոշակի բնակության վայր չունեցող» հասկացության ներքո, իսկ սոցիալական բնակարանային ֆոնդից կացարանն այժմ տրամադրվում է կա՛մ անհատույց, կա՛մ որոշակի գումարի դիմաց՝ որոշակի ժամկետով կամ անժամկետ։