Դասագրքեր, համազգեստ․ ի՞նչ է ծնողը պարտավոր գնել, և ի՞նչն է դպրոցի պարտականությունը

Ուսումնական տարվա մեկնարկը ամեն ընտանիքի համար ծախսերի սեզոն է՝ դասագրքեր, հագուստ, պայուսակ, տետրեր։ Բայց այդ ցանկի ոչ բոլոր տողերն ունեն նույն իրավական կարգավիճակը. մի մասի համար վճարելը ծնողի պարտականությունն է, մի մասը դպրոցը կամ պետությունը պարտավոր է ապահովել անվճար, իսկ մի մասի «պարտադիր» լինելը ընդամենը սովորույթ է՝ առանց իրավական հիմքի։

Ինչպես տեղեկացնում է Iravaban.net-ը, ներկայացնում ենք, թե ինչ են սահմանում «Կրթության մասին» և «Հանրակրթության մասին» օրենքները, ԿԳՄՍ նախարարի N 81-Ն հրամանով հաստատված՝ դասագրքերով ապահովելու կարգը և առողջապահության նախարարի N 12-Ն հրամանով հաստատված սանիտարական կանոնները։

Դասագրքեր. ո՞ր դեպքերում են անվճար, և ինչպե՞ս է գործում վճարային մեխանիզմը

«Կրթության մասին» օրենքի 6-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝ տարրական հանրակրթական ծրագիր իրականացնող ուսումնական հաստատությունների 1-4-րդ դասարանների, ինչպես նաև հատուկ ծրագիր իրականացնող հաստատությունների բոլոր դասարանների սովորողներին պետությունը պետական բյուջեի միջոցների հաշվին անվճար է ապահովում համապատասխան ծրագրերով նախատեսված դասագրքերով, իսկ հատուկ դպրոց-ռեսուրս կենտրոններում սովորող երեխաներին՝ դասագրքերով և ուսումնառության համար անհրաժեշտ այլ նյութերով (48-րդ հոդված)։ Պետական բյուջեի և օրենքով չարգելված այլ միջոցներով է իրականացվում նաև ազգային փոքրամասնությունների լեզվին, պատմությանը, մշակույթին վերաբերող և բրայլյան դասագրքերով ապահովումը։

5-12-րդ դասարանների սովորողների դասագրքերի համար գործում է ԿԳՄՍ նախարարի 2021 թվականի նոյեմբերի 29-ի N 81-Ն հրամանով հաստատված կարգը. ծնողները վճարում են դասագրքերի օգտագործման դիմաց տարեկան ներդրումային գումար, որի չափը յուրաքանչյուր տարի՝ մինչև օգոստոսի 20-ը, հաստատում է նախարարությունը։ Դասագրքերը սովորողներին հատկացվում են մեկ ուսումնական տարվա օգտագործման ժամկետով և ուսումնական պարապմունքների ավարտից հետո մեկ շաբաթվա ընթացքում վերադարձվում են դպրոցի գրադարան. բացառություն են «Այբբենարանը», «Մաթեմատիկա-1»-ի առաջին մասը և տեխնոլոգիա ու կերպարվեստ առարկաների գիրք-տետրերը, որոնք չեն վերադարձվում։ Դասագրքի ստացումն ու վերադարձն ամրագրվում են ծնողի և դպրոցի պատասխանատուի ստորագրությամբ։

Կարգը նախատեսում է փոխհատուցման երկու կարևոր մեխանիզմ. ընտանիքների անապահովության գնահատման համակարգում հաշվառված կամ պետական սոցիալական աջակցության ծրագրերում ընդգրկված ընտանիքների երեխաների դասագրքերի ներդրումային գումարները փոխհատուցվում են պետական բյուջեից (ցուցակը կազմվում է դպրոցի մանկավարժական և ծնողական խորհուրդների համատեղ նիստում և հաստատվում տնօրենի կողմից), իսկ սահմանամերձ համայնքների դպրոցների սովորողների դասագրքերի գումարները փոխհատուցվում են կառավարության 2014 թվականի դեկտեմբերի 18-ի N 1444-Ն որոշման համաձայն։ Եվ ևս մեկ ստուգելի իրավունք. դպրոցը պարտավոր է բոլորին տեսանելի վայրում փակցնել ներդրումային գումարի չափի վերաբերյալ նախարարի հրամանի պատճենը — ծնողը միշտ կարող է համեմատել իրենից պահանջվող գումարը պաշտոնապես սահմանվածի հետ։

Համազգեստ. կարո՞ղ է դպրոցը պարտադրել

Հայաստանի օրենսդրությամբ պարտադիր միասնական դպրոցական համազգեստի պահանջ սահմանված չէ. ո՛չ «Հանրակրթության մասին» օրենքը, ո՛չ ենթաօրենսդրական ակտերը նման պարտականություն չեն նախատեսում։ Դպրոցի ներքին կանոններով կարող են սահմանվել արտաքին տեսքի ողջամիտ պահանջներ, սակայն կոնկրետ համազգեստ, կոնկրետ վաճառողից կամ կոնկրետ գումարով հագուստ գնելու պարտադրանքը իրավական հիմք չունի, և չգնելը չի կարող որևէ բացասական հետևանք ունենալ երեխայի համար։

Հետաքրքիր է, որ միակ հագուստը, որի պարտադիր լինելը ուղիղ սահմանված է իրավական ակտով, ամենօրյա համազգեստը չէ, այլ արհեստանոցի հատուկ հագուստը. առողջապահության նախարարի N 12-Ն հրամանի 42-րդ կետով տեխնոլոգիայի արհեստանոցում սովորողները բոլոր աշխատանքները կատարում են հատուկ հագուստով՝ խալաթ, գոգնոց, բերետ կամ գլխանոց, ձեռնոց, իսկ աչքին վնասվածք հասցնելու վտանգ սպառնացող աշխատանքների դեպքում օգտագործում են պաշտպանիչ ակնոց։ Այս պահանջը անվտանգության նորմ է, ոչ թե դրես-կոդ։

Ի՞նչ է դպրոցը պարտավոր ապահովել անվճար

«Հանրակրթության մասին» օրենքի 20-րդ հոդվածով սովորողն իրավունք ունի անվճար օգտվելու ուսումնական հաստատության ուսումնանյութական բազայից՝ գրադարանային ֆոնդից, կաբինետներից, սարքավորումներից։ Դպրոցի պարտականությունն է նաև հանդերձարանների ապահովումը՝ յուրաքանչյուր դասարանին առանձին հատված՝ իր կախիչներով։ Իսկ հիգիենայի պարագաների, խմելու ջրի, բուժկետի դեղորայքի և դպրոցի մյուս պարտադիր ապահովումների մասին մանրամասն ներկայացրել ենք մեր առանձին անդրադարձում։

Անձնական պարագաները՝ տետրեր, գրենական պիտույքներ, պայուսակ, ֆիզկուլտուրայի հագուստ, ծնողի հոգածության դաշտում են. դրանք երեխայի անձնական օգտագործման իրերն են։ Սակայն այստեղ էլ դպրոցը չի կարող թելադրել կոնկրետ ապրանքանիշ, վաճառող կամ գին։

Եթե դպրոցում առաջանում է «պարտադիր» վճարի կամ գնումի հարց՝ վերանորոգումից մինչև «միասնական» հագուստի փաթեթ, հիշեք գլխավոր սկզբունքը. պետական դպրոցում կրթությունը անվճար է, ցանկացած վճար օրինական է միայն իրական կամավորության դեպքում, իսկ չվճարած ծնողի երեխայի նկատմամբ ցանկացած ճնշում արգելված է՝ ընդհուպ տնտեսական բռնության արգելքի ուժով։ Այս մասին մանրամասն՝ դպրոցում գումարների հավաքագրման մեր նյութում։

Ամփոփում

Ամփոփելով՝ 1-4-րդ դասարանների և հատուկ ծրագրերով սովորող բոլոր երեխաների դասագրքերն անվճար են՝ պետբյուջեի հաշվին, 5-12-րդ դասարաններինը տրամադրվում են տարեկան ներդրումային գումարի դիմաց, որի չափը ամեն տարի հաստատում է ԿԳՄՍ-ն, ընդ որում անապահով ընտանիքների համար այն փոխհատուցվում է պետբյուջեից, իսկ չափի մասին հրամանը դպրոցը պարտավոր է փակցնել տեսանելի վայրում. պարտադիր միասնական համազգեստ օրենսդրությունը չի նախատեսում, և դպրոցը հագուստ պարտադրել չի կարող, միակ իրավական ակտով պարտադիր հագուստը արհեստանոցի անվտանգության հանդերձանքն է, իսկ ուսումնանյութական բազայից օգտվելը սովորողի համար անվճար է։