Խոլեստերինի նորման՝ ըստ տարիքային խմբերի

Խոլեստերինը մարմնի համար անհրաժեշտ ճարպանման նյութ է․ այն մասնակցում է բջջային թաղանթների կառուցմանը, սեռական հորմոնների և D վիտամինի սինթեզին։ Խնդիրը սկսվում է այն ժամանակ, երբ արյան մեջ դրա մակարդակը գերազանցում է թույլատրելի սահմանը։ Այդ դեպքում աճում է աթերոսկլերոզի, սրտամկանի ինֆարկտի և ինսուլտի ռիսկը։ Այս նյութում պարզ ձևով ներկայացնում ենք խոլեստերինի նորմաները՝ ըստ տարիքային խմբերի, սեռի և ցուցանիշների, ինչպես նաև այն, թե ինչ անել, եթե արդյունքները նորմայից դուրս են։

Ինչ է խոլեստերինը և ինչու են այն բաժանում «լավի» և «վատի»

Արյան մեջ խոլեստերինը շրջանառվում է սպիտակուցների հետ կապված՝ լիպոպրոտեիդների տեսքով։ Լիպիդային պրոֆիլի (լիպիդոգրամայի) հիմնական ցուցանիշներն են՝

• ընդհանուր խոլեստերին․ բոլոր ձևերի գումարային մակարդակը,
• LDL («վատ» խոլեստերին)․ ցածր խտության լիպոպրոտեիդ, որը կարող է նստել անոթների պատերին,
• HDL («լավ» խոլեստերին)․ բարձր խտության լիպոպրոտեիդ, որն ավելցուկը տանում է լյարդ,
• տրիգլիցերիդներ․ արյան ճարպերի մեկ այլ տեսակ, որի բարձր մակարդակը նույնպես բարձրացնում է սրտի ռիսկը։

HDL-ը օգնում է մաքրել արյունը ավելորդ խոլեստերինից, իսկ LDL-ի բարձր մակարդակը հենց այն է, ինչը բժիշկները փորձում են իջեցնել։

Խոլեստերինի նորման ըստ տարիքային խմբերի

Ստորև բերված արժեքները հիմնված են Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության, ԱՄՆ սրտի ասոցիացիայի (AHA) և Mayo Clinic-ի հրապարակած ուղեցույցների վրա։ Լաբորատորիաները կարող են օգտագործել մի փոքր տարբեր տեղեկատու սահմաններ, ուստի արդյունքը գնահատելիս հիմնվեք հենց Ձեր բլանկի վրա նշված տիրույթի վրա և քննարկեք բժշկի հետ։

Երեխաներ և դեռահասներ (մինչև 19 տարեկան)

• Ընդհանուր խոլեստերին․ 170 մգ/դլ-ից պակաս (մոտ 4,4 մմոլ/լ),
• LDL․ 110 մգ/դլ-ից պակաս (մոտ 2,8 մմոլ/լ),
• HDL․ 45 մգ/դլ-ից բարձր (մոտ 1,2 մմոլ/լ)։

Երեխաների մոտ բարձր խոլեստերինը հաճախ գենետիկ է (ընտանեկան հիպերխոլեստերինեմիա) կամ կապված է ավելորդ քաշի ու սնվելու ձևի հետ։

Մեծահասակներ (20 տարեկանից բարձր)

Հասուն մարդկանց համար նորմայի սահմանները հիմնականում նույնն են ցանկացած տարիքում՝ 20-ից մինչև 90 տարեկան։ Տարիքի հետ փոխվում է ոչ թե նորման, այլ ռիսկը․ ինչքան մեծ եք, այնքան ավելի կարևոր է հետևել արդյունքներին։ Տղամարդկանց մոտ մակարդակն սկսում է աճել վաղ՝ 30-40 տարեկանից, իսկ կանանց մոտ՝ հատկապես մենոպաուզայից հետո՝ էստրոգենի նվազման պատճառով։

Ցուցանիշ	Ցանկալի մակարդակ	Սահմանային	Բարձր
Ընդհանուր խոլեստերին	< 200 մգ/դլ (5,2 մմոլ/լ)	200-239 մգ/դլ	≥ 240 մգ/դլ (6,2 մմոլ/լ)
LDL	< 100 մգ/դլ (2,6 մմոլ/լ)	130-159 մգ/դլ	≥ 160 մգ/դլ (4,1 մմոլ/լ)
HDL, տղամարդիկ	≥ 40 մգ/դլ (1,0 մմոլ/լ), լավագույնը՝ ≥ 60	–	ցածր մակարդակը վատն է
HDL, կանայք	≥ 50 մգ/դլ (1,3 մմոլ/լ), լավագույնը՝ ≥ 60	–	ցածր մակարդակը վատն է
Տրիգլիցերիդներ	< 150 մգ/դլ (1,7 մմոլ/լ)	150-199 մգ/դլ	≥ 200 մգ/դլ (2,3 մմոլ/լ)

Սրտային հիվանդություն, շաքարային դիաբետ կամ ինսուլտ տարած մարդկանց համար բժիշկները նշանակում են ավելի խիստ նպատակային LDL՝ երբեմն 70 մգ/դլ-ից էլ ցածր։ Այդ թիվը անհատական է, և այն սահմանում է բժիշկը։

45 տարեկանից բարձր և տարեց մարդիկ

Այս տարիքում խոլեստերինն ավելի հաճախ է բարձրանում, հատկապես կանանց մոտ մենոպաուզայից հետո։ Ձեր լաբորատոր տիրույթում «թույլատրելի» համարվող ավելի բարձր թվերը չպետք է ընկալվեն որպես նոր նորմա․ գնահատումը կախված է նաև այլ գործոններից՝ զարկերակային ճնշում, ծխել, շաքարային դիաբետ, ընտանեկան պատմություն։ Ցանկալի է հետևել նաև արյան ճնշմանը, քանի որ երկու ցուցանիշները միասին որոշում են սրտի ռիսկը։

Որքան հաճախ պետք է ստուգել խոլեստերինը

Առողջ մեծահասակներին հիմնականում խորհուրդ է տրվում լիպիդային պրոֆիլը ստուգել առնվազն 4-6 տարին մեկ՝ սկսած 20 տարեկանից։ Եթե կա ավելորդ քաշ, բարձր ճնշում, շաքարային դիաբետ, ծխելու սովորություն կամ ընտանիքում վաղ սրտային հիվանդություններ, ստուգումը պետք է լինի ավելի հաճախ՝ բժշկի ցուցումով։ Արյունը տրվում է դատարկ ստամոքսին, ցանկալի է 9-12 ժամ սնունդ չընդունելուց հետո։

Ինչպես իջեցնել բարձր խոլեստերինը

Հաճախ սկզբնական փուլում բավարար է ապրելակերպի փոփոխությունը․

• հետևեք միջերկրածովյան կամ DASH սննդակարգին․ ավելացրեք բանջարեղեն, մրգեր, հատիկավորներ, ձուկ,
• սահմանափակեք հագեցած և տրանս ճարպերը (կարմիր միս, երշիկեղեն, արդյունաբերական խմորեղեն),
• շարժվեք՝ առնվազն 30 րոպե ֆիզիկական ակտիվություն օրական,
• նվազեցրեք ավելորդ քաշը, դադարեցրեք ծխելը, սահմանափակեք ալկոհոլը։

Կոնկրետ արտադրանքների ցանկը կարող եք տեսնել նյութում՝ խոլեստերինի մակարդակը նվազեցնող մթերքներ, իսկ խոլեստերինն արագ իջեցնելու մասին առանձին ուղեցույց ունենք։ Սրտի առողջության մասին ավելի ընդհանուր խորհուրդներ կան այստեղ։ Եթե ապրելակերպի փոփոխությունները 3-6 ամսում արդյունք չեն տալիս կամ ռիսկը բարձր է, բժիշկը կարող է նշանակել դեղորայք (օրինակ՝ ստատիններ)։ Դեղորայքը չպետք է ընդունել կամ դադարեցնել ինքնուրույն։

Հաճախ տրվող հարցեր

Որքա՞ն է խոլեստերինի նորման կանանց մոտ

Ընդհանուր խոլեստերինի համար՝ 200 մգ/դլ-ից պակաս, LDL՝ 100 մգ/դլ-ից պակաս, HDL՝ առնվազն 50 մգ/դլ, տրիգլիցերիդներ՝ 150 մգ/դլ-ից պակաս։

Որքա՞ն է խոլեստերինի նորման տղամարդկանց մոտ

Ցուցանիշները նույնն են, միայն HDL-ի ստորին սահմանն է ցածր՝ առնվազն 40 մգ/դլ։ Իդեալականը՝ 60 մգ/դլ և ավելի։

Ինչպե՞ս փոխարկել մգ/դլ-ը մմոլ/լ-ի

Խոլեստերինի արժեքը մգ/դլ-ով բաժանեք 38,67-ի։ Օրինակ՝ 200 մգ/դլ-ը մոտ 5,2 մմոլ/լ է։ Տրիգլիցերիդների համար բաժանարարը մոտ 88,6 է։

Երբ պետք է դիմել բժշկի

Եթե արդյունքները նորմայից դուրս են, կամ ունեք ռիսկի գործոններ, դիմեք թերապևտի կամ սրտաբանի։ Կրծքավանդակի ցավի, շնչահեղձության կամ թուլության դեպքում անհապաղ դիմեք շտապ օգնության։

Նյութը տեղեկատվական է և չի փոխարինում բժշկի խորհրդատվությանը։