Իրանում պատերազմը նոր փուլ է մտնում․ ի՞նչ սպասել
Ժնևում միջուկային բանակցությունների տապալումից հետո ԱՄՆ-ն և Իսրայելը սկսել են համատեղ լայնամասշտաբ պատերազմ են սկսել Իրանի դեմ։ ԱՄՆ ՊՆ-ն գործողությունն անվանել է «Operation Epic Fury» («Էպիկական ցասում»), իսկ Իսրայելը՝ «Առյուծի մռնչյուն»:
Ըստ պաշտոնական աղբյուրների՝ Իրանում պատերազմը լուրջ վտանգներ է պարունակում տարածաշրջանի անվտանգության համար։
Հարվածներ են հասցվել Թեհրանում և այլ քաղաքներում գտնվող ռազմական հենակետերին, Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի (ԻՀՊԿ) օբյեկտներին, միջուկային ենթակառուցվածքներին (Ֆորդո, Նաթանզ, Սպահան), ինչպես նաև կառավարական շենքերին։
ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել է Իրանի միջուկային ծրագրի չեզոքացման նպատակի մասին և ուղերձով դիմել Իրանի ժողովրդին՝ կոչ անելով վերցնել իշխանությունն իրենց ձեռքը, ինչը խոսում է ռեժիմի փոփոխության (regime change) ռազմավարության մասին։
Իրանն անմիջապես սկսել է զանգվածային հակահարված՝ բալիստիկ հրթիռներ և անօդաչու թռչող սարքեր արձակելով ինչպես Իսրայելի տարածքի, այնպես էլ Պարսից ծոցի երկրներում (ԱՄԷ, Բահրեյն, Քաթար, Քուվեյթ, Իրաք) տեղակայված ամերիկյան ռազմակայանների ուղղությամբ։ Առկա են տվյալներ նաև քաղաքացիական զոհերի և երկուստեք ավերածությունների մասին։
Ներկայիս ռազմաքաղաքական ճգնաժամը կարող է զարգանալ մի քանի սցենարով.
Տարածաշրջանային էսկալացիա և պրոքսի-պատերազմների ընդլայնում
Իրանն ունի ազդեցության լայն ցանց Մերձավոր Արևելքում: Սպասելի է, որ հակամարտությանը ակտիվորեն կներքաշվեն լիբանանյան «Հըզբոլլահը», Եմենի հութիները և իրաքա-սիրիական զինված խմբավորումները։ Սա կհանգեցնի անվերահսկելի բազմաճակատ պատերազմի՝ ուղղակի վտանգ ստեղծելով ողջ տարածաշրջանի անվտանգության համար:
Տնտեսական ցնցում և էներգետիկ ճգնաժամ
Իրանի գլխավոր լծակներից մեկը Հորմուզի նեղուցն է, որով անցնում է համաշխարհային նավթի ծովային փոխադրումների զգալի մասը։ Նեղուցի հնարավոր փակումը կամ նավարկության խաթարումը անխուսափելիորեն կհանգեցնի էներգակիրների համաշխարհային գների կտրուկ աճի՝ առաջացնելով տնտեսական շոկ և գնաճի նոր ալիք համաշխարհային շուկաներում։
Ներքաղաքական դինամիկան Իրանում
Վաշինգտոնի և Թել Ավիվի ռազմավարական նպատակներից է ներքին ապստամբության հրահրումը, սակայն այստեղ հնարավոր է երկու հակադիր էֆեկտ.
Համախմբում արտաքին թշնամու դեմ: Պատմականորեն, ուղիղ ռազմական ագրեսիան և քաղաքացիական զոհերը հաճախ ստիպում են հասարակությանը կոնսոլիդացվել կառավարության շուրջ (rally ’round the flag effect)՝ մեծացնելով հակաարևմտյան տրամադրությունները։
Համակարգի ապակայունացում: Մյուս կողմից, հաշվի առնելով Իրանում առկա տնտեսական դժվարությունները և նախկինում եղած բողոքի ալիքները, ռազմական և անվտանգության ապարատի զգալի թուլացումը կարող է ստեղծել իշխանական վակուում՝ հանգեցնելով ներքին քաոսի կամ երկարատև քաղաքացիական հակամարտության:
Միջազգային դերակատարների արձագանքը
Եվրոպական պետությունները (Մեծ Բրիտանիա, Ֆրանսիա, Գերմանիա) արդեն իսկ մտահոգություն են հայտնել և կոչ են անում դիվանագիտական լուծում գտնել՝ խուսափելով գլոբալ պատերազմից։
Միևնույն ժամանակ, Ռուսաստանը և Չինաստանը հավանաբար կօգտագործեն ստեղծված իրավիճակը ՝ քննադատելու Արևմուտքի գործողությունները և ամրապնդելու իրենց դիրքերը Գլոբալ Հարավում, միաժամանակ շահելով նրանից, որ ԱՄՆ-ի ռազմական ուշադրությունը շեղվում է այլ աշխարհաքաղաքական թեժ կետերից:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց՝ Bavnews.am-ը։
