Ինչ է նշանակում տիրադավ
«Տիրադավ» բառը հայերենի հարուստ բառապաշարի այն եզրույթներից է, որն ունի խորը պատմական և բարոյական նշանակություն։ Ստորև ներկայացնում եմ բառի մանրամասն բացատրությունը, ստուգաբանությունը և կիրառության ոլորտները։
1. Տիրադավ բառի ստուգաբանությունը և իմաստը
«Տիրադավ» բառը բարդ կազմություն ունեցող ածական է, որը ձևավորվել է երկու արմատների միացումից.
- Տեր – նա, ում մեկը ծառայում է, հովանավոր, գլխավոր կամ իշխան։
- Դավ (դավել) – նենգություն, դավաճանություն, գաղտնի չար գործողություն։
Բառացի նշանակությունը. Իր տիրոջը դավաճանող, տիրոջ դեմ դավեր նյութող կամ նրան մատնող անձ։
2. Հիմնական նշանակությունները
Ժամանակակից և դասական հայերենում բառն օգտագործվում է հետևյալ իմաստներով.
Դավաճանություն երախտավորի հանդեպ
Այն բնորոշում է այնպիսի մարդուն, ով դավաճանում է իրեն օգնած, իրեն հովանավորած կամ իրենից բարձր դիրք ունեցող անձին (ում հանդեպ ունի հավատարմության պարտավորություն)։
Ուխտադրժություն
Պատմական համատեքստում տիրադավ էին անվանում այն հպատակներին կամ զինվորներին, որոնք լքում կամ դավաճանում էին իրենց արքային կամ իշխանին՝ անցնելով թշնամու կողմը։
Անհավատարմություն
Ընդհանուր առմամբ, սա բացասական երանգավորում ունեցող բառ է, որը մատնանշում է մարդու նենգ տեսակը։
3. Հոմանիշներ և հականիշներ
Որպեսզի ավելի պատկերավոր լինի բառի իմաստը, դիտարկենք դրա լեզվական կապերը.
- Հոմանիշներ՝ Տիրամատնիչ, դավաճան, ուխտադրուժ, անհավատարիմ, երախտամոռ։
- Հականիշներ՝ Տիրասեր, հավատարիմ, անձնվեր, երախտագետ։
4. Կիրառությունը գրականության և խոսքի մեջ
Այս բառը հաճախ է հանդիպում հայ դասական գրականության մեջ, պատմավեպերում (օրինակ՝ Րաֆֆու կամ Դերենիկ Դեմիրճյանի ստեղծագործություններում), որտեղ նկարագրվում են ներքին դավաճանությունները կամ նախարարական երկպառակությունները։
Օրինակ. «Պատմության էջերում տիրադավ անհատները միշտ արժանացել են ժողովրդի արհամարհանքին, քանի որ նրանք հարվածել են թիկունքից այն պահին, երբ իրենց վստահել են ամենից շատ»։
5. Բառի ոճական արժեքը
Այսօր «տիրադավ» բառը համարվում է գրքային-հանդիսավոր բառ։ Այն սովորական կենցաղային խոսակցության մեջ հազվադեպ է օգտագործվում։ Դրա կիրառությունը խոսքին հաղորդում է խստություն, շեշտում է կատարված արարքի ծանրությունը և բարոյական անկումը։
Եթե մեկին անվանում են տիրադավ, դա նշանակում է, որ տվյալ անձը ոչ միայն պարզապես դավաճան է, այլև մարդ, ով դրժել է իր նվիրվածության երդումը և չարիք է գործել հենց նրա հանդեպ, ում պարտական է եղել իր դիրքով կամ կյանքով։
