Ընտրակաշառքի նոր, «օրինականացված» ձևերը. ի՞նչ է սա նշանակում

ՀՀ հակակոռուպցիոն կոմիտեն հայտարարում է Արմավիրի մարզում ընտրակաշառքի տրամադրման և ընտրական շրջանում բարեգործության արգելքի խախտման հերթական դեպքի բացահայտման մասին։ Ըստ պաշտոնական հաղորդագրության՝ մի խումբ անձինք «Մեր ձևով» ՀԿ-ի միջոցով ձևական աշխատանքի են ընդունել քաղաքացիների՝ իրականում նպատակ ունենալով նրանց միջոցով հավաքագրել ընտրողներ և ապահովել քվեարկություն կոնկրետ կուսակցության օգտին։ Ընտրակաշառքը քողարկվել է որպես աշխատավարձ, իսկ որոշ դեպքերում բժշկական ծառայությունների ծախսերի փոխհատուցումը ներկայացվել է որպես «բարեգործություն»։

Իրավապահ մարմնի արձանագրած սխեման դասական է․
ընտրողին նյութական օգուտ տալ → այն ձևակերպել օրինական հարաբերության տակ → ապահովել վերահսկելի ընտրական վարքագիծ։

Սակայն այս բացահայտման ֆոնին առաջանում է ավելի խորքային և վտանգավոր հարց՝ արդյո՞ք նույն տրամաբանությամբ գնահատվում են իշխանության կողմից իրականացվող գործողությունները։

Երբ «աշխատանքի խոստումը» դառնում է քաղաքական գործիք

2026 թվականի նախընտրական քարոզարշավի ընթացքում վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հրապարակային հանդիպման ժամանակ քաղաքացու սոցիալական խնդիրը «լուծելու» նպատակով հանձնարարում է նրան աշխատանքի տեղավորել՝ կոնկրետ վարձատրության չափով։ Այս դրվագը ներկայացվում է որպես սոցիալական զգայունության դրսևորում, սակայն իրավական տեսանկյունից այն առաջացնում է լուրջ հարցեր։

Եթե ընտրական գործընթացի ընթացքում կոնկրետ ընտրողին առաջարկվում է նյութական օգուտ՝ աշխատանք, եկամուտ կամ այլ բարիք, ապա դա այլևս չի կարող դիտվել միայն որպես բարեսրտություն։ Այն ձեռք է բերում քաղաքական պայմանավորվածության բնույթ՝ հատկապես այն դեպքում, երբ խոսքը գնում է պաշտոնատար անձի կողմից տրված հանձնարարության մասին։

Այս դեպքում խախտվում են մի քանի հիմնարար սկզբունքներ՝

պետական և կուսակցական ռեսուրսների տարանջատումը,
ընտրողների նկատմամբ հավասարության սկզբունքը,
և ընտրական կամքի ազատ ձևավորման պահանջը։
Սոցիալական քաղաքականությունը՝ որպես ընտրական ազդեցության միջոց
Նույն ժամանակահատվածում իշխանությունը ակտիվորեն քարոզում է կենսաթոշակների բարձրացումը և պարտադիր բժշկական ապահովագրության ներդրումը՝ ներկայացնելով դրանք որպես սեփական քաղաքական թիմի «նվաճումներ»։

Ինքնին սոցիալական ծրագրերը չեն կարող դիտվել որպես ընտրակաշառք։ Սակայն խնդիրը սկսվում է այն պահից, երբ՝

դրանք ներդրվում են ընտրություններից անմիջապես առաջ,
ներկայացվում են որպես իշխանության կողմից «տրամադրված բարիք»,
և օգտագործվում են ընտրողի վրա ուղղակի ազդեցություն գործադրելու համար։
Այս պարագայում հանրային բյուջեից ֆինանսավորվող քաղաքականությունը վերածվում է քաղաքական կապիտալի՝ ուղղված ընտրողի վարքի կառավարմանը։

Կրկնակի ստանդարտի ինստիտուցիոնալացում

Հակակոռուպցիոն կոմիտեի կողմից նկարագրված սխեման և իշխանության հրապարակային վարքագիծը փաստացի ունեն նույն տրամաբանությունը՝
նյութական խթան → ընտրողի վարքի վրա ազդեցություն։

Սակայն դրանց նկատմամբ իրավապահ արձագանքը արմատապես տարբեր է։

Մի դեպքում՝

իրականացվում են խուզարկություններ,
կան ձերբակալություններ,
հարուցվում են քրեական վարույթներ։
Մյուս դեպքում՝

բացակայում է իրավական գնահատականը,
գործողությունները ներկայացվում են որպես «հոգատարություն»,
և ամբողջ գործընթացը մնում է քաղաքական դաշտում։
Այս տարբերությունը արդեն չի կարող բացատրվել ապացույցների կամ իրավական նրբությունների տարբերությամբ։ Այն խոսում է ընտրողական արդարադատության մասին։

Ընտրակաշառքի ժամանակակից ձևափոխումը

Ժամանակակից ընտրակաշառքը այլևս չի գործում միայն «փող բաժանելու» պարզ մեխանիզմով։ Այն դարձել է ավելի բարդ և բազմաշերտ․

քողարկվում է աշխատավարձի տակ,
ներկայացվում է որպես բարեգործություն,
ձևակերպվում է որպես սոցիալական ծրագիր,
կամ նույնիսկ իրականացվում է անհատական «խնդրի լուծման» տեսքով։
Բայց էությունը մնում է նույնը՝
ընտրողի կամքի վրա նյութական ազդեցություն։

AntiCor-ի գնահատականը

AntiCor հակակոռուպցիոն հարթակը արձանագրում է, որ Հայաստանում ձևավորվում է վտանգավոր միտում, որտեղ՝

ընտրակաշառքը քրեականացվում է ընտրովի,
իշխանության կողմից իրականացվող նույնաբնույթ գործողությունները դուրս են մնում վերահսկողությունից,
իսկ իրավապահ համակարգը կորցնում է իր չեզոքությունը։
Եթե նույն վարքագիծը տարբեր կերպ է գնահատվում՝ կախված քաղաքական պատկանելիությունից, ապա խոսքը այլևս ոչ թե առանձին խախտումների, այլ համակարգային կոռուպցիայի մասին է։

Եզրակացություն

Ընտրական գործընթացի լեգիտիմությունը կախված է ոչ միայն օրենքների առկայությունից, այլ դրանց համաչափ կիրառությունից։

Եթե ընտրակաշառքը արգելված է, ապա այն պետք է արգելված լինի բոլորի համար՝
անկախ նրանից՝ այն տրվում է ՀԿ-ի միջոցով, թե ներկայացվում է որպես սոցիալական քաղաքականություն կամ անհատական օգնություն։

Հակառակ դեպքում ընտրությունը վերածվում է ոչ թե ազատ կամարտահայտման, այլ վերահսկվող և կառավարվող գործընթացի։

Anticor